sobota, 29 kwietnia 2017

JESION



"Jesion nie robił nic poza tym
Że szedł sobie drogą i szumiał
Na sobie miał liście podarte
I szumieć świetnie umiał

Jakiż to drzewon huczny
Liśćmi rudymi zalesion
Szumiał za dwóch bo za jesień
I jeszcze szumiał za jesion

Niby cóż jesion jak jesion
Lecz dziwne rzeczy się działy
Ukryte tam przed księżycem
Zmowy zwierząt szumiały

Mówisz to nic wielkiego
Po co to drukiem podawać światu
Nic no to proszę kochany
Podam ci jesień zaszum..."

                                          Jerzy Harasymowicz
                                          "Jesion rozszumiały..."



Dawno,dawno temu rosło gigantyczne drzewo. Drzewo świata,drzewo życia.

Jesion. Yggdrasil - "Drzewo Strasznego" (drzewo Odyna).
Znajdowały się na nim różne światy i krainy.
Światy elfów,olbrzymów,krainy ognia,lodu i zimna,zmarłych,świat środka,kraina ludzi.
Między tymi światami wieści przenosił posłaniec,wiewiórka Ratatosk.
Yggdrasil było niszczone (zjadane) przez smoki,węże,kozy,jelenie,ale żyło dzięki Nornom,dzięki ich opiece. To one podlewały je wodą z pradawnego źródła,aby jego liście się zieleniły.
To z jesionu bogowie stworzyli pierwszego człowieka,mężczyznę.

Nie tylko w mitologii skandynawskiej/germańskiej jesion był czczony.
W mitologii celtyckiej trzy spośród pięciu świętych drzew były jesionami.Jesionowi składano ofiary,także z ludzi.
W mitologii greckiej Zeus stworzył z jesionu pokolenie ludzi brązu.
U nas również jesion był świętym drzewem.
Jego gałązki zatykano w strzechy domostw.Miały chronić przed wężami. Pod nim zakopywano pierwsze paznokcie obcięte dziecku,aby chroniło je przed złymi mocami.
W herbie Jasienicy,pod św.Jerzym zabijającym smoka,widnieją gałązki jesionu-co jest także odniesieniem do dawnych wierzeń.



Można by było wymieniać dużo przykładów.

Dawniej jesion był uważany za amulet przeciwko utonięciu,za skuteczny amulet.
Dzieci z przepukliną-wierząc,że ona ustąpi-przeciągano przez rozszczepiony pień drzewa.
Kłótnie małżeńskie miały zażegnać liście włożone pod prześcieradło.
Jesion służył także do wróżenia w sercowych sprawach.Po umieszczeniu jego liści pod poduszką panny,ta miała w snach zobaczyć twarz przyszłego małżonka.

Wrócę jednak do teraźniejszości.

Jesion jest jednym z największych drzew liściastych.
Występuje w klimacie umiarkowanym- Europa poza rejonami południowymi i północnymi (popularny jesion wyniosły),Azja południowo-zachodnia i Ameryka Północna.
Jeśli chodzi o Polskę,można go spotkać w całym kraju.
Wyróżnia się około 65 gatunków jesionu.
Rośnie szybko,toleruje nieurodzajne gleby i zanieczyszczenia atmosferyczne.
Należy do rodziny oliwkowatych.
Jesion wyniosły Fraxinus excelsior,bo o nim będzie mowa, dochodzi do wysokości  30-40 metrów.
Pień ma raczej prosty,smukły.Korona jest wysoko osadzona.



Kora młodych drzew jest gładka,popielata.Z wiekiem robi się szara i pokrywa bruzdami.



Liście ma naprzeciwległe,złożone.Pączki są czarne.Owoce,w kształcie płaskiego orzeszka,często pozostają na gałęziach do wiosny.



Przykłady najwyższych i najgrubszych jesionów rosnących na terenie Polski (dane z 2013 i 2014 roku):

- jesion wyniosły 45,2 m - pomiar laserowy z 2014 roku.Znajduje się w Białowieży i jest to najwyższe drzewo liściaste w Polsce.
- jesion wyniosły 40 m - pomiar laserowy z 2014 roku.Znajduje się w Suchej Beskidzkiej i jest to najwyższe drzewo liściaste (i w ogóle drugie) rosnące na terenie zurbanizowanym.
- jesion wyniosły 35,4 m - pomiar laserowy z 2014 roku.Znajduje się w Krakowie i jest podobno jednym z najpiękniejszych okazów w Polsce.
- jesion wyniosły - pomiar z 2013 roku: obwód pnia 7,56 m,średnica 2,41 m.Znajduje się w Kalnikowie,woj.podkarpackie.Jest jednym z najbardziej okazałych jesionów w Polsce.
- jesion wyniosły Bolko - pomiar z 2013 roku - obwód pnia 6,42 m,średnica 2,04 m.Znajduje się w Dusznikach-Zdrój,woj.dolnośląskie.
- jesion wyniosły - pomiar z 2013 roku - obwód pnia 6,2 m,średnica 1,97 m.Znajduje się w Wetlinie,woj.podkarpackie i jest najgrubszym jesionem na terenie Lasów Państwowych.
- jesion wyniosły - pomiar z 2013 roku - obwód pnia 5,92 m,średnica 1,88 m.Znajduje się w Kudowie-Zdrój,woj.dolnośląskie.

Cechy rozpoznawcze jesionu to drewno twardzielowe.Twardziel* jest brązowa lub niezabarwiona, jasnożółta,biel* wąska.
Roczne słoje są wyraźne.W strefie wczesnego drewna ma duże widoczne naczynia.


Drewno jesionowe ma dobre właściwości mechaniczne,zróżnicowane w zależności od gatunku.
I tak drewno jesionu ogrodowego,polnego czy parkowego - szerokosłoiste,jest twarde,ciężkie,elastyczne,wytrzymałe.
Drewno jesionu leśnego - wąskosłoiste,jest miękkie,średnio ciężkie,mniej wytrzymałe.

Drewno jesionowe było i jest wielostronnie wykorzystywane.
Doskonałe do:
- wyrobu sprzętu sportowego-np.przez długi czas było podstawowym surowcem do produkcji nart,gimnastycznego,
- wyrobu różnych części narzędzi,mebli,konnych wozów,
- wyrobu wyposażenia wnętrz w środkach transportu wodnego,powietrznego,kołowego.
Używany w lutnictwie* m.in. ze względu na sprężystość (elastyczność),wytrzymałość i przewodzenie dźwięku.
Wykorzystywany był m.in. do wyrobu włóczni,kopii,lanc kawaleryjskich.
Liście i kora jesionu używane były i są w lecznictwie.
Gałązkami z liśćmi karmiono zwierzęta.
We Francji i w Belgii liście jesionu wykorzystywane są do produkcji napoju alkoholowego frenette.

Drewno jesionowe nie jest odporne na wilgoć i styczność z wilgotnym podłożem.W takich wypadkach potrzebuje bardzo dobrej konserwacji.

Obecnie przede wszystkim wytwarza się z niego forniry.

Naszym zdaniem jesionowe drewno jest jednym z najładniejszych.

Poniżej zamieściliśmy kilka przykładowych fotografii drewna jesionowego:

1. Przetartego

2. Przestruganego (heblowanego)


3. Przeszlifowanego



4. Polakierowanego




Na fotografii powyżej pokazujemy również jedną z wad drewna - zabitki zarośniętej*.

Poniżej zamieściliśmy przykładowe fotografie drewna jesionowego sezonowanego 5 lat:

1. Przetartego



2. Przestruganego (heblowanego)




3. Przeszlifowanego (lewa i prawa strona)




4. Polakierowanego




Dla nas,jak już wspomniałam,to jedno z najładniejszych gatunków drewna.

A na koniec "złoty"  jesion.
Fotografia wykonana o wschodzie słońca.




PRZYPISY:
*twardziel - wewnętrzna strefa drewna,o ciemniejszym zabarwieniu.Wypełniona jest komórkami martwymi i spełnia funkcje mechaniczne.
*biel - jaśniejsza część drewna,stanowiąca obwodową warstwę przekroju pnia.Zbudowany jest z żywych komórek miękiszu drzewnego i żywych promieni rdzeniowych.Przewodzi wodę i gromadzi substancje odżywcze.
*zabitka zarośnięta - martwica.Jest to warstwa obumarłego drewna z odpadającą korą na pobocznicy pnia.
*lutnictwo - sztuka budowy instrumentów strunowych szyjkowych głównie skrzypiec i im pokrewnych (altówek,wiolonczeli itp.).

ŹRÓDŁA:
1. Najważniejszym źródłem informacji tu zawartych jest wiedza i doświadczenie "cichego" współtwórcy tego bloga czyli Władka. Osoba,do której mogę się ze wszystkim zwrócić i nie odmówi mi pomocy.
2. Wikipedia
3. "Dendrologia" W.Seneta,J.Dolatowski
4. "Drzewa świata.Ilustrowana encyklopedia" T.Russell,C.Cutler,M.Walters
5. "Materiałoznawstwo przemysłu drzewnego" J.Szczuka,J.Żurowski
6. www.mojedrzewa.pl

FOTOGRAFIE: są wykonane przez nas.Kopiowanie bez naszej zgody jest zabronione.







Brak komentarzy:

Prześlij komentarz